چگونه کودک خود را بشناسیم ؟گاهی پیش می یاد که منِ مادر تمایل دارم توانایی کودکم را در جمع مطرح کنم و ناخواسته به مقایسه کردن می افتم و گاهی به خاطر باور اشتباهی که از هوش و استعداد دارم فکر می کنم که فقط وقتی کودک من باهوش وبا استعداد است که محفوظات ذهنی بسیاری داشته باشد مثلاً تعداد زیادی سوره قرآن حفظ باشد ویا تعداد زیادی لغات انگلیسی بلد باشد.

درصورتی که اگر با هوش های ۸ گانه آشنا باشیم می فهمیم که تمام کودکان ما باهوش هستند و فقط وظیفه ی منِ مادر هست که استعداد و هوشِ کودکِ خود را شناسایی کنم و راه را برای شکوفایی آن استعداد را هموار کنم و تلاش کنم که فقط کودکم را با گذشته خودش مقایسه کنم نه با کسی و نه حتی با خواهر و برادرش .البته این موضوع راباید از خانواده های چند فرزندی بپرسید تایید خواهند کرد که از هر کدام یه رنگی و یه صدایی و یک نظری خواهید دید.

هدف ما رشد و شکوفایی استعداد و شخصیت کودکمان هست نه شکستن شخصیت او 

کودکانی که مجبور به گذراندن دوره هایی هستند که شاید استعداد و علاقه ای در آن نداشته باشد قالبا هدف چشم و هم چشمی هایی قرار می گیرد که در نگاه اول خود را مشمول آن دسته نمی بینیم . اینجا مادر زود نتیجه گیری می کند و در ذهن خودش به او برچسبِ بی استعدادی می زند و یا فراتر از آن برچسب پیش فعالی نیز می زنم.

تعریف درست از هوش چیه؟

وقتی کودکم زود و یا زیاد شعر و سرود و سوره و لغات انگلیسی بلد باشه؟

یا آدرس و تلفن را سریع یاد بگیره و یا در زمینه ی اطلاعات عمومی و تاریخ و جغرافیا اطرافیان خود را مشغول نگه دارد؟

 و یا ریاضی و جمع و تفریق و ضرب و تقسیم را به راحتی انجام بدهد ؟

بله. درسته. تمام این ها به یکی از هوش های هشتگانه مرتبط می شه که اگر والدین ،اشرافِ کامل به این هوش ها داشته باشند خیلی می تونند در زندگی و سرنوشت کودک تأثیرگذار باشند و دیگر هیچ وقت علایق او را دستِ کم نگیرد.

چون کودکم را با هوش و استعداد واقعیش رشد داده‌ام و در آینده ، شغلی را به عهده می‌گیرد که علاقه و استعداد در آن دارد و کسی که دنبال علایق خود باشد در رشد آن شغل خلاق می شود شب و روز نمی شناسد .پشتکاری سازنده برای او شکل می گیرد بدون آنکه متوجه این سخت کوشی خود شود .و اینجاست که طبق قانون عمل موفقیت روی خود را به اون نشان می دهد.

کاری که در مسیر استعداد و علاقه ما باشد در واقع کار نیست،بستر یک تفریح توام با رشد اقتصاد خانواده است و در واقع یک مسیر آسان است.

روانشناسِ رشد، آقای گاردنر، هوش ها را به چند گروه تقسیم کردند.

 ۱- هوش بدنی – جنبشی

۲- هوش بین فردی یا اجتماعی

۳- هوش کلامی -زبانی

۴ -هوش منطقی – ریاضی

۵ -هوش درون فردی

۶ -هوش فضایی

۷ -هوش موسیقیایی 

۸ -هوش طبیعت گرایی

۱- هوش بدنی – جنبشی

این هوش با حرکت و انجام فعالیت های عملی سر و کار دارد . این هوش یعنی توانایی کنترل ماهرانه ی بدن و استفاده از اشیا .

کسانی که در این هوش قوی هستند درک خوبی از حس تعادل و هماهنگی دست و چشم دارند .

اغلب فعالیت هایی را ترجیح می دهند که توام با حرکات جسمی و فیزیکی باشد .

افرادی که در این هوش قوی هستند معمولاً از طریق فعالیت های جسمی ،در قیاس با فعالیتهای خواندن و گوش دادن و… بهتر یاد می گیرند .

افرادی که در این هوش قوی هستند این شغل ها را ترجیح می دهند:

ورزشکار حرفه ای/بازیگر/ جراح/ کمدین/ نظامی/ صنعت گر و مربی تربیت بدنی

۲- هوش بین فردی یا اجتماعی

این هوش شامل تعامل با سایر افراد می‌شود . معمولاً این افراد برون گرا هستند و هوش بین فردی یعنی توانایی ارتباط برقرار کردن با دیگران و فهم آنها .

کسانی که در این هوش قوی می باشند سعی می‌کنند مسائل را از نقطه نظر دیگران نظاره کنند تا دریابند آنان چگونه می اندیشند و احساس می کنند و آنان معمولا توانایی خارق‌العاده ای در درک احساسات مقاصد و انگیزه‌های سایر افراد دارند .

آنها معمولا از مهارت های کلامی و غیرکلامی به خاطر ارتباط برقرار کردن با دیگران استفاده می‌کنند و با آنها همدردی می کند .

این گونه افراد از طریق فعالیت کردن با دیگران، مطالب و موضوعات مختلف را بهتر و سریع تر یاد می‌گیرد و اغلب از بحث و گفتگو لذت می‌برند.

 مهارت های آنان شامل موارد زیر می‌شود :دیدن مسائل از نقطه نظر دیگران ،گوش کردن ،همدلی، در ک خلق و خو و احساسات دیگران ،مشورت ، همکاری با گروه، ایجاد ارتباط موثر با دیگران ،اعتماد سازی و حل و فصل آرام و مشکلات و درگیری ها .

افرادی که در این هوش قوی هستند این شغل ها را ترجیح می دهند :

سیاست مدار/ مدیر /معلم /فعالان اجتماعی /دیپلمات/ مشاور/ فروشنده /مدیر روابط عمومی / تاجر

۳- هوش کلامی – زبانی

 این نوع هوش اشاره به توانایی استفاده از کلمات و زبان دارد. هوش کلامی با مسائلی از قبیل فعالیت با لغات و اصطلاحات، صحبت کردن و نوشتن سر و کار دارد .افرادی که در این هوش قوی هستند، مهارت های شنیداری تکامل یافته ای دارند و معمولاً سخنوران برجسته ای هستند. به طور نمونه این افراد ، در مهارت خواندن، نوشتن، داستان گویی و به خاطر سپردن لغات و اصطلاحات عملکرد خوبی دارند.

 آنان از طریق خواندن ،نوشتن، یادداشت برداری، گوش کردن به سخنرانی ها و بحث و گفتگو مطالب را بهتر وسریع تر می آموزند .همچنین این گونه افراد به‌راحتی سایر زبان ها را نیز می توانند یاد بگیرند و دارای حافظه کلامی نسبتا خوبی می باشد.

مهارت های این افراد شامل :

گوش دادن /حرف زدن/قصه گویی /توضیح دادن/تدریس/ استفاده از طنز/درک قالب و معنی کلمات

 یاد آوری اطلاعات و تحلیل و کاربرد زبان می شود. افرادی که در این هوش قوی هستند معمولاً این شغل ها را ترجیح می دهند :

 سیاست مدار/نویسنده/فیلسوف/ وکیل / معلم /مترجم / روزنامه نگار

۴- هوش منطقی- ریاضی

هوش منطقی- ریاضی یعنی توانایی استفاده از استدلال، منطق و اعداد.

 این هوش با استدلال، منطق و اعداد سر و کار دارد.

 طبق تئوری گاردنر افرادی که در این هوش قوی هستند  به طور طبیعی در ریاضیات ،شطرنج، برنامه ریزی کامپیوتر و سایر فعالیت های منطقی و عددی بهتر از سایرین عمل می کنند .

افرادی که در این هوش قوی هستند دارای این مهارت ها می باشند:

 حل مساله، طبقه بندی اطلاعات ، توانایی استدلال کردن ،انجام محاسبات پیچیده ریاضیات و کار کردن با شکل های هندسی.

 افرادی که در این هوش قوی هستند این شغل ها را ترجیح می دهند :

دانشمند/ریاضیدان/مهندس /حسابدار

۵- هوش درون فردی

این هوش یعنی توانایی درک خود ، و آگاه بودن از حالات درونی خود .

آنهایی که در این هوش قوی هستند نوعا افرادی

 درون گرا می‌باشند و ترجیح می‌دهند که به تنهایی به فعالیت بپردازند.

 مهارت های این افراد شامل: تشخیص نقاط قوت و ضعف خود، درک و بررسی خود ،آگاهی از احساسات درونی ،تمایلات و رویاها ، ارزیابی الگوهای فکری خود، با خود استدلال و فکر کردن، درک نقش خود در روابط با دیگران می باشد.

 افرادی که در این هوش قوی می باشند ترجیح می دهند این شغل‌ها را انتخاب کنند:

 فیلسوف/ روانشناس/پژوهشگر /نظریه‌پرداز /متخصص الهیات/ نویسنده

۶- هوش فضایی

افرادی که در این هوش قوی می باشند ، نوعا به لحاظ ذهنی به تصور کردن و دستکاری موضوعات مختلف ، عملکرد بالایی دارند .آنان حافظه ی دیداری بسیار مطلوبی دارند و به طور خارق‌العاده ای افرادی مستعد و توانا می باشند .

آنهایی که در هوش فضایی قوی هستند معمولاً دارای قدرت رهبری بالایی می باشند.

 افرادی که در این هوش قوی هستند، دارای این مهارت ها می باشند :

ساختن پازل ، درک نمودارها و شکل ها، حس جهت شناسی خوب ،طراحی، نقاشی، ساختن استعاره ها و تمثیل های تصویری ،دستکاری کردن تصاویر و تفسیر  تصاویر.

این گونه افراد این شغل ها را ترجیح می‌دهند:

 مهندس /معمار / هنرمند /دریانورد /مجسمه‌ساز/ طراح و مکانیک

۷- هوش موسیقیایی

هوش موسیقیایی یعنی توانایی درک و تولید موسیقی. این هوش با آهنگ، موسیقی و گوش دادن به آن سر و کار دارد.

 آنهایی که دارای سطح بالایی از هوش موسیقیایی می باشند حساسیت زیادی به اصوات ،ریتم ها،نت ها و موسیقی از خود نشان می دهند .آنها به طور معمول قادر به آواز خواندن ، نواختن ابزار آلات موسیقی و ساخت موسیقی می باشند .

آنهایی که در این هوش قوی می باشند می‌توانند از طریق سخنرانی ،مطالب و موضوعات مختلف را بهتر یاد بگیرد. بعلاوه آنها اغلب از آهنگ ها و ریتم ها برای یادگیری و به یادسپاری استفاده می‌کنند و با نواختن موسیقی می‌توانند به این هدف مهم نائل آیند.

 مهارت های این افراد شامل:

 آواز خواندن ،نواختن ابزار آلات موسیقی، تشخیص الگوهای آهنگین، آهنگ سازی ، به یادآوری ملودی ها و درک ساختار و ریتم موسیقی می باشد .

اینگونه افراد این شغل ها را ترجیح می دهند:

موسیقی دان /خواننده /آهنگساز /رهبر ارکستر

۸- هوش طبیعت گرایی

این هوش با طبیعت و ارتباط دادن اطلاعات به محیط طبیعی یک شخص سر و کار دارد. افرادی که در این هوش قوی هستند حساسیت بالایی به طبیعت و محیطی که در آن هستند دارند . توانایی رشد و پرورش گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی، آرامش داشتن در مراقبت و اهلی کردن حیوانات از ویژگی‌های این افراد می باشد.

 همچنین آنها ممکن است قادر به تشخیص تغییرات آب و هوا و سایر عملکردهای مشابه در محیط پیرامون خود باشند .علاوه بر این آنان در طبقه بندی گونه های مختلف زیست محیطی مهارت بالایی دارند .

 افرادی که در این هوش قوی می باشند زمانی که موضوع یا مطلب شامل جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل از طبیعت و دارای ارتباطی نزدیک با اموری که در طبیعت مهم و برجسته هستند باشد بهتر آن مطالب را یاد می‌گیرند.

آنان اغلب از مطالب ناآشنا یا مطالبی که در ارتباطی کم، یا اصلا ارتباطی با طبیعت ندارند، لذت نمی برند.

 لذا توصیه می شود که یادگیرندگان طبیعت گرا بایستی بیرون از کلاس درس و حتی المقدور در دل طبیعت مطالب را یاد بگیرند.

سایر انواع هوش ها توسط گاردنر و همکاران او مطرح گردید که شامل هوش معنوی ، اخلاقی و هوش وجود شناسی می باشد.

 هوش وجود شناسی :

شامل توانایی بالا بردن و انعکاس سوالات فلسفی در مورد زندگی ، مرگ و واقعیت های غایی می باشد .

یعنی تمایل انسان به جستجو و طرح ساده درباره خود، خدا و جهان هستی از ازل تا ابد.

 این هوش تا حدودی انسان را به سوی مسائل ماورایی سوق می دهد. مهارت های این افراد تلاش برای پیدا کردن پاسخ برای سوالاتی مانند معنای زندگی ، مفهوم مرگ، دلایل وجود هستی و خداوند و …

شغل های مناسب برای آنها عبارتند از:

 فیلسوف/ ستاره شناس/روحانی/مربی/مدیتیشن /رهبری.

هوش اخلاقی:

ظرفیت و توانایی درک درست از اخلاق داشتن اعتقادات اخلاقی قوی و عمل به آن ها و رفتار جهت صحیح و درست تعریف می کند مهارت های این افراد شامل باورهای اخلاقی قدرتمند توانایی عمل به باورهای خویش رفتار مناسب و صحیح در برخورد با دیگران.

راهکارهای تدریس برای هر یک از هوش های هشتگانه گاردنر

۱- مهارت های کلامی :

مطالب را برای کودکان بخوانید و از آنان بخواهید که آنها را برای شما بازگو کنند .

درباره نویسندگان کتاب ها با کودکان بحث کنید .

با کودکان به دیدن کتابخانه و کتابفروشی ها بروید.

از کودکان بخواهید که پس از خواندن داستان آن را خلاصه و بازگو کنند.

۲- مهارت های ریاضی :

با کودکان بازی های منطقی کنید.

درصدد فرصت هایی باشید که می توانند کودکان را به تفکر و ساختن مفهوم اعداد وا دارند .

کودکان را برای گردش علمی به آزمایشگاه، کامپیوتر، موزه های علوم و نمایشگاه وسایل الکترونیکی ببرید.

 فعالیت های ریاضی مانند شمردن اجسام و آزمایش با اعداد را با کودکان انجام دهید .

۳- مهارت های فضایی:

مواد گوناگون را در اختیار کودکان بگذارید که خلاقیت آنان را  برانگیزد.

کودکان را به جهت یابی در مسیر های هزارتو (ماز) و کشیدن نمودار وادارید.

کودکان را  به موزه های هنری و موزه‌هایی ببرید که خودشان می توانند آزمایش کنند.

با کودکان به پیاده روی بروید و در بازگشت از آنان بخواهید مسیری را که  رفته اند مجسم کنند و نقشه ای  از آنچه دیده اند بکشند.

 ۴ – مهارت های حسی ،حرکتی، جسمانی:

فرصت‌هایی برای فعالیت های جسمانی فراهم آورید و کودکان را به شرکت در آن ها تشویق کنید.

محوطه‌هایی برای بازی کودکان در داخل و خارج ساختمان فراهم آورید.

اگر این کار برایتان امکان ندارد آنان را به پارک ببرید.

کودکان را به مسابقات ورزشی ببرید.

کودکان را به شرکت در فعالیت‌های ورزشی تشویق کنید .

۵- مهارت های موسیقی:

برای کودکان ضبط صوتی تهیه کنید که بتوانند از آن استفاده کنند.

فرصت‌هایی برای آنکه کودکان به کمک صدای خود و سازه های ساده با هم آهنگ و شعر بسازند ،فراهم آورید. -کودکان را به ساختن سرود تشویق کنید.

 ۶- مهارت های درون فردی :

کودکان را به داشتن سرگرمی و موضوع های مورد علاقه تشویق کنید.

وقتی کودکان احساسات خود را بیان می‌کنند به آنان گوش کنید و پاسخ های احساسی به آنان بدهید .

کودکان را تشویق کنید که تخیل خود را به کار ببرند.

از کودکان بخواهیدکه دفتر خاطرات یا آلبوم بریده جرایدی برای نگه داشتن ایده و تجربه های خود داشته باشند.

۷-مهارت های بین فردی:

کودکان را به کار در گروه تشویق کنید .

کودکان را در بهبود بخشیدن به مهارت های ارتباطی شان کمک کنید .

بازی های گروهی برای کودکان ترتیب بدهید .

کودکان را تشویق کنید که در انجمن های دانش آموزی شرکت کنند.

 ۸ -مهارت های طبیعت گرایانه :

کودکان را به موزه علوم طبیعی ببرید.

در کلاستان یک مرکز فراگیری طبیعت گرا تشکیل دهید.

کودکان را در فعالیت های طبیعت گرایانه در هوای آزاد، مانند پیاده روی در طبیعت یا انتخاب یک درخت برای مراقبت ، درگیر کنید .

ازکودکان بخواهید مجموعه‌هایی از گونه های گیاهی و جانوری تهیه و آنها را رده بندی کنند.

یکی از هوش هایی که متاسفانه با تشخیص ندادن آن در کودکمان ،منجر به زدن برچسب هایی مثل عدم تمرکز یا پیش فعالی می شود ، هوش جنبشی هست که در اینجا در موردش توضیح می دهیم.

هوش جنبشی ، با فعالیت های عملی سر و کار دارد و اغلب این کودکان فعالیت هایی را ترجیح می‌دهند که توأم با حرکات جسمی و فیزیکی باشد .

مثلا اگر در خیابان راه می روند تمایل دارند که از لبه‌های جدول حرکت کنند و یا لی لی کنند.

وقتی در منزل و یا مهمانی هستند دوست دارند که روی مبل یا تخت بپر بپر کنند .

و یا موقع دیدن تلویزیون دائما تغییر حالت می دهند و حتی دوست دارند که سر و ته شوند و صفحه ی تلویزیون را با زاویه ی جدید نگاه کنند .

درپیش دبستانی و مدرسه روی صندلی آروم و قرار ندارند و به قولی می گن صندلیش میخ داره .

درحیاط دوست دارند که بازی هایی انجام دهند که بیشتر دویدن داشته باشد و یا حتی گاهی بیشتر از بقیه دعوا و کتک کاری می کنند چون این کار را هم نوعی تفریح و تخلیه انرژی می بینند .

این کودکان فقط با یک نوع بازی ، زمانِ زیادی سرگرم نمی‌شوند و دائماً دوست دارد که تنوع در بازی هایش ایجاد شود و حتی اگرسرگرمی پیدا نکند تمایل دارد که از دیوار راست بالا بره ولی بیکار نشینه .

موقع غذا خوردن تمایل دارند حالت های مختلف در غذا خوردن را تجربه کنند و یا حتی با تغییر در حالت های جویدن غذا به این کارهم تنوع می‌دهند.

این کودکان اگر در حین آموزش با مداد و میز و کیف و یا دست و گوش خود و یا حتی اسباب بازی، بازی کنند بهتر آموزش می بینند تا اینکه ما بخواهیم آنها را مجبور کنیم که آرام وبی حرکت به حرفهای ما گوش دهند.

این کودکان درهنگام صحبت کردن با دیگران خیلی زیاد ازحرکات دست یا شکل های دیگرِ زبانیِ بدن استفاده می کنند .

حالا والدین مهربون و مربیان عزیز، این هوش و ذکاوت شما را می رساند که چگونه فضایی را برای کودکی، باهوشِ جنبشی ، فراهم کنید تا بهتر آموزش ببیند.

کودکانی که هوش جنبشی دارند می تونند در یکی از زمینه های زیر موفقیت کسب کنند.

مثلاً یک ورزشکار حرفه ای /بازیگری /کارگردانی/ جراحی/کمدیان /نظامی /صنعتگری /معلم تربیت بدنی / مکانیکی/آتش‌نشان/ فیزیوتراپی/ راننده خودروی مسابقه /تکنسین /مهندس / مخترع و …

حالا چند پیشنهاد :

اصلاً سعی نکنید، کودکی که با هوش جنبشی هست ترغیب به آرام نشستن و یا درست راه رفتن و یا بازی های فکری و آرام کنید و یا او را سرزنش کنید و با دیگران مقایسه کنید، چون این کار هیچ تأثیری در روند رفتاری او نمی گذارد جز شکسته شدن شخصیت او و کاهش عزت نفس.

 کودکی که روزانه بابت جنب وجوشش مورد سرزنش قرار می گیرد دچار شخصیتی متزلزل می‌شود و گاهاً حتی اغراق در رفتار هایش انجام می دهد چون توجه شما به او هر چند منفی ، برایش خوشایند و تفریح می شود و از اینکه بابت این جنب و جوشش مورد توجه قرار می‌گیرد و دائماً مادر در مورد او  با بقیه صحبت می‌کند و راهکار می‌طلبد لذت می‌برد .

شما می توانید محوطه هایی برای بازی کودک در داخل و خارج ساختمان فراهم آورید.

اگر این کار برایتان امکان ندارد او را به پارک ببرید.

کودک را به شرکت در فعالیت‌های ورزشی تشویق کنید. درهنگام مهمانی داشتن از او بخواهید که در پذیرایی کمک کند.

سعی کنید برای آموزش‌ها او را به سکوت و بی تحرک بودن دعوت نکنید چون با این کار در اصل دقت کردن و تمرکز را از او گرفتید .

اگردرکلاسِ آموزش هست، هر ۱۵ دقیقه به بهانه ای او را به بیرون کلاس هدایت کنید تا از راکد بودن خسته نشود، مثلاً به بهانه ، چسب آوردن ، دستمال آوردن، کتاب ویا وسایل کمک آموزشی او را به بیرون کلاس بفرستید یا در کلاس از او بخواهید که وسایل را بین بچه ها توزیع کند.

آموزش ها همراه با بازی و فعالیت های جسمانی باشد مثلاً برای ارزشیابی از کودک بخواهید هر وقت توپ را به سبد پرتاب کرد سوال شما را جواب دهد و …

هرچند که من مطمئن هستم شما مادرومربی عزیز به قدری خلاق هستید که به راحتی می توانید بازی ها و راهکارهای مختلفی را به وجود بیاورید.

خوب، چطور بود؟حالا نگاهتون به کودکِ خود چگونه هست؟ حالا به شیطنت ها و تحرکهای او به چه جنبه ای نگاه می کنید ؟ به جنبه آزار و خسته شدن از او و یا قسمتی از وجود او و هوش او ؟

موثرترین شیوه توسعه این هوش از طریق انجام فعالیت‌های فیزیکی است مثلاً :

بازی پرتاب توپ/لمس کردن اشیا/آموختن هنرهای جسمی(ژیمناستیک،بازیگری،حرکات موزون و پانتومیم)/انجام فعالیت درطبیعت(پیاده روی،کوهپیمایی،گردش درطبیعت وگفتگو درحین انجام این فعالیت ها هم مفیداست)/کاردستی ساختن(چه با کمک مدل چه با به کار بردن تخیل خود)

امید است شرایط خوب و دلنشینی با به یاد داشتن این مطالب در ارتباط با همراهی ،شناخت و کار باکودک برای والدین و مربیان گرامی تجربه گردد.

پاورقـــی…

گذر بصری داشته باشیم به مقاله انتخاب شغل و استعداد یابی پیش دبستانی نجم الهدی…